Qərbi Afrikada yerləşən Mali ölkəsi cihadçı və separatçı qrupların koordinasiyalı hücumlarından sonra dərin siyasi və hərbi sarsıntı yaşayır; hücumlar nəticəsində ölkənin yüksək vəzifəli hərbi rəhbərləri həlak olub, bir neçə strateji şəhər və baza nəzarətdən çıxıb

Mali cihadçı və separatçı silahlı qrupların bir neçə şəhər və hərbi bazanı ələ keçirdiyi, müdafiə naziri və hərbi kəşfiyyat rəhbərinin öldürüldüyü genişmiqyaslı hücumların ardından sarsılıb.

“The Guardian” nəşrinin yazdığına görə, həftəsonu baş verən hücumları “Əl-Qaidə” ilə əlaqəli “Camaat Nüsrətul-İslam vəl-Müslimin” (JNIM) qruplaşması və Tuareqlərin rəhbərlik etdiyi separatçı Azavad Azadlıq Cəbhəsi (FLA) koordinasiya edib. Əvvəllər fərqli məqsədlərə malik olan bu iki qrupun birgə hərəkət etdiyi bildirilir.

Mali hökumətinin yaydığı məlumata görə, müdafiə naziri Sadio Camara Kati qarnizon şəhərində yerləşən iqamətgahına edilən hücum zamanı öldürülüb. Hökumət sözçüsü bildirib ki, kamikadze partlayıcı ilə yüklənmiş avtomobili onun evinə sürüb və ardından baş verən atışma zamanı Camara yaralanıb, daha sonra xəstəxanada ölüb.

Məlumatlara görə, hərbi kəşfiyyat rəhbəri Modibo Konye də öldürülüb.

Hücumçular Katidə - paytaxt Bamako yaxınlığında yerləşən və hərbi hakimiyyətin əsas dayaq nöqtəsi sayılan şəhərdə, eləcə də ölkənin şərqində Gao və mərkəzində Mopti və Sevare şəhərlərində avtomobil bombaları və silahlı pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə ediblər.

Modibo Keyta adına beynəlxalq hava limanı və Katidəki əsas hərbi baza yaxınlığında güclü atışma və partlayış səsləri eşidilib. Hava limanı müvəqqəti olaraq bağlanıb.

Camara və Konye 2020-ci ildə prezident İbrahim Bubakar Keytanın mülki hökumətinin devrilməsində əsas rol oynayan şəxslərdən idi. 2021-ci ilin mayında baş verən növbəti çevriliş nəticəsində gənc kapitan Assimi Qoyta hakimiyyətə gəlib və hökumətlə üsyançılar arasında mövcud sülh razılaşmasını ləğv edib.

Son illərdə Maliyə hərbi dəstək göstərdiyi bildirilən Türkiyəyə məxsus xüsusi hərbi qurumun qoruduğu ehtimal olunan Qoyta hələlik həftəsonu hücumları ilə bağlı ictimai açıqlama verməyib.

Rəsmi qurumlar ölənlərin ümumi sayını açıqlamayıb, lakin bazar günü hücumların başa çatdığını bildirib. Bazar günü axşam dövlət televiziyasında çıxış edən baş qərargah rəisi general Oumar Diarra bildirib ki, ordu Kidal şəhərindən geri çəkilib, lakin Mali qüvvələri ölkə üzrə 200-dən çox “terrorçunu zərərsizləşdirib” və sursat ələ keçirib.

Eyni zamanda, hərbi hakimiyyəti dəstəkləyən və Rusiyanın “Wagner” qrupunun varisi olan “Africa Corps” paramilitar qrupunun qüvvələrinin də əsas şəhərlərdən birindən geri çəkildiyi bildirilib.

“Africa Corps” məlumatı təsdiqləyib. “Telegram”da yayılan açıqlamada qeyd olunub ki, bu addım Mali rəhbərliyi ilə birgə qərar əsasında atılıb və qüvvələr Mali ordusu ilə birlikdə ərazini tərk edib.

FLA sözçüsü Mohamed El Maouloud Ramadan isə qüvvələrin şəhəri tərk etməsinin sülh yolu ilə əldə olunmuş razılaşmanın nəticəsi olduğunu iddia edib.

Mali uzun illərdir “Əl-Qaidə” və “İslam Dövləti” ilə əlaqəli silahlı qruplarla, eləcə də ölkənin şimalında fəaliyyət göstərən separatçı üsyanla mübarizə aparır. Həftəsonu hücumlarında “İslam Dövləti - Səhil vilayəti”nin (ISSP) iştirakı barədə məlumat verilməyib.

Regionda hərbi çevrilişlər nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş digər ölkələr kimi Mali də islamçı silahlılara qarşı mübarizədə Qərb müttəfiqlərindən uzaqlaşaraq Yevgeni Priqojinin rəhbərlik etdiyi “Wagner” qrupu ilə təhlükəsizlik sazişi bağlayıb. Camara 2023-cü ilin avqustunda Priqojinin ölümündən sonra bu əməkdaşlığın “Africa Corps”a keçidinə nəzarət edib.

Bu əməkdaşlıq gözlənilən nəticəni verməyib. Ötən il aylarla JNIM qonşu Kot-d’İvuar və Seneqaldan gələn yanacaq maşınlarını blokadaya alaraq paytaxtın əsas təchizatını kəsmişdi və yalnız razılaşma əldə olunduqdan sonra blokada aradan qaldırılmışdı.

Həftəsonu həmçinin “Africa Corps”a məxsus Mi-8AMTSh helikopterinin Gao yaxınlığında yer-hava raketi ilə vurulduğu və göyərtədə olanların hamısının öldüyü bildirilir.

Almaniyanın Konrad Adenauer Fondunun Səhil proqramının rəhbəri Ulf Laessingin sözlərinə görə, bu hücumlar Moskvanın regiondakı planları üçün ciddi zərbədir. “Rusiya üçün bu hücum fəlakət oldu. Onlar Tuareqlər üçün simvolik əhəmiyyətə malik Kidal şəhərinin itirilməsinin qarşısını ala bilmədilər və indi bu şimal şəhərini tərk etməli olurlar”, - o, “Reuters” agentliyinə bildirib.

Bu arada, Kot-d’İvuara məxsus təyyarənin sərhəd bölgəsində müşahidə uçuşları həyata keçirdiyi barədə məlumatlar yayılıb. Mali hərbi hakimiyyəti bu ölkəni və Nigeriyanı Fransanın təsiri altında olmaqda ittiham edir. Bildirilir ki, Kot-d’İvuar ABŞ ilə əməkdaşlıq edərək Mali və Burkina Faso ərazisinə yönəlmiş sərhədyanı əməliyyatlar üzərində işləyir.

Nigeriyanın paytaxtı Abucada yerləşən Qərbi Afrika Dövlətləri İqtisadi Birliyi (ECOWAS) bazar günü yaydığı bəyanatda region ölkələrini və təhlükəsizlik qüvvələrini üsyançılığa qarşı koordinasiyalı mübarizə aparmağa çağırıb.

Mali 2025-ci ildə Burkina Faso və Niger ilə birlikdə ECOWAS-dan ayrılaraq alternativ Səhil Dövlətləri Alyansını (AES) yaradıb. Burkina Fasonun hərbi lideri və AES-in sədri İbrahim Traore bildirib ki, Malidəki hücumları “Səhilin azadlığı uğrunda mübarizənin düşmənləri dəstəkləyir”, lakin o, bu iddiasını sübutlarla əsaslandırmayıb.

BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş zorakılıqlardan dərin narahatlığını ifadə edərək bildirib ki, Malidə humanitar yardıma ehtiyacı olan təxminən 5 milyon insanın vəziyyəti daha da ağırlaşa bilər.